Takım ömrünün kısa olması, yanık yüzeyler, kırılan matkaplar ve titreşimli kesimlerin en yaygın nedeni yanlış devir ve ilerleme seçimidir. Bu rehberde kesme hızından devri, devirden ilerlemeyi pratik olarak nasıl hesaplayacağınızı anlatıyoruz.
Kesme Hızı (Vc) Nedir?
Kesme hızı, takımın kesici kenarının malzeme üzerindeki çevresel hızıdır ve m/dk ile ifade edilir. Malzeme ve takım cinsine bağlıdır; devir ise bu hızdan hesaplanır.
Temel Formüller
- Devir: n (dev/dk) = (Vc × 1000) / (π × D)
- Kesme hızı: Vc (m/dk) = (π × D × n) / 1000
- Tabla ilerlemesi (freze): Vf (mm/dk) = fz × z × n (fz: diş başı ilerleme, z: ağız sayısı)
- Tornada ilerleme: mm/devir olarak doğrudan verilir.
Örnek: Ø10 mm HSS matkapla imalat çeliği (Vc ≈ 25 m/dk) delinecek: n = (25 × 1000) / (3,14 × 10) ≈ 795 dev/dk.
Pratik Kesme Hızı Tablosu (m/dk)
| Malzeme | HSS Matkap | Karbür Freze | Karbür Tornalama |
|---|---|---|---|
| İmalat çeliği (S235, C45) | 25–35 | 120–200 | 200–300 |
| Paslanmaz çelik | 10–15 | 60–120 | 120–180 |
| Dökme demir | 20–30 | 100–180 | 150–250 |
| Alüminyum | 60–100 | 300–800 | 300–1000 |
| Pirinç / bronz | 40–60 | 200–400 | 200–400 |
Değerler başlangıç önerisidir; takım üreticisinin kataloğu her zaman önceliklidir.
Devir ve İlerleme Seçiminde Altın Kurallar
- Takım çapı küçüldükçe aynı kesme hızı için devir artar.
- Yanık, aşırı aşınma ve duman → devir yüksek; kesme hızını düşürün.
- Kenar kırılması ve tırtıklı yüzey → ilerleme yüksek veya titreşim var.
- Çok düşük ilerleme takımı keser değil sürttürür; sertleşmeye ve hızlı aşınmaya yol açar.
- Derin deliklerde (3×D üzeri) kesme hızını %20–30 azaltın ve gagalama yapın.
Sık Sorulan Sorular
Kaplamalı karbür takımlarda hız artırılır mı?
Evet. TiAlN gibi kaplamalar kesme hızının kaplamasıza göre %25–50 artırılmasına imkan verir.
Elle beslemeli matkap tezgahında ilerleme nasıl ayarlanır?
Sürekli ve eşit talaş çıkacak şekilde hissederek bastırılır; kesintili, tozlu talaş ilerlemenin çok düşük olduğunu gösterir.
Karbür frezeler için frezeler kategorimizi, tornalama uçları için elmas uçlar (insert) kategorimizi inceleyebilirsiniz.